|   صفحه نخست   |   تماس   |   درباره سایت   |   مقالات به زبان‌های دیگر   |   بایگانی   |  

خلیج فارس، چیزی بیش از یک واژه

01.05.09 | یادداشت‌ها | جمشید فاروقی


جغرافیای سیاسی ثبت برآیند تنش‌های دیپلماتیک و گاه نظامی پیشین است و در عین حال موضوع تنش‌های آتی. تعریف جغرافیای سیاسی کشورهایی که امروز بر نقشه جهان نقش بسته‌اند، هیچ نیست مگر ثبت یک قرارداد. قراردادی نوشته یا نانوشته که به متصرفات پیشین قدرتی در تاریخ رسمیت سیاسی و بین‌المللی می‌دهد. مشکل از آنجا شروع می‌شود که زبان تاریخ با زبان جغرافیا یکی نیست. مشکل حادتر می‌شود آنگاه که در می‌یابیم با یک تاریخ و با یک سند بین‌المللی روبه‌رو نیستیم. هر کشوری تاریخ خود را می‌نویسد و این تاریخ تنها یک جغرافیای خاص را به رسمیت می‌شناسد. تقابل تاریخ‌ها با جغرافیای سیاسی همیشه تقابل دیپلماتیک و لفظی نمی‌ماند. قشون به راه می‌افتند و برای اعاده حیثیت از روایتی تاریخی که تنها خود به رسمیت می‌شناسند، به جنگ مخالفین می‌روند. این چنین است که می‌توان از جنگ تاریخ با جغرافیا سخن گفت.

به تاریخ سده‌ها که بنگریم درخواهیم یافت که کم شمار نیستند کسانی که با استناد به تاریخ به جنگ جغرافیا رفته‌اند. واقعیت این است که سرزمین‌ها در اثر کشورگشایی‌ها و در اثر شکست‌های نظامی کوچک و بزرگ شده‌اند. و واقعیت این است که در پس مرزهای جغرافیایی، تقدسی همگانی نیست که هیچ کس پروای نزدیک شدن به آستانه آن‌‌ها را نباشد. قدرت‌های کوچک و بزرگ، در آرایش جدید، با ائتلاف با دیگری، یا با پیشه کردن جدا سری، بر طبل جنگ می‌کوبند تا خطی را در جغرافیای سیاسی از نو تعریف کنند. در این بین، "مصالح بین‌المللی" و اهداف بلند مدت قدرتهای بزرگ محملی می‌شوند برای ائتلاف این یا آن قدرت، تا با استناد به تاریخی که منبعش هیچ روشن نیست، تکلیف جغرافیای سیاسی را روشن کنند.

از آن جمله است حکایت خلیج فارس. جنگ تاریخی مجعول با جغرافیا، از جنگ لفظی شروع می‌شود. جنگی که چند دهه عمر دارد. ابتدا تغییر نام و تلاش برای القای این نام جدید. آنگاه ادعای ارضی، ائتلاف با قدرتی بزرگ و شاید از پس آن تنشی که در حوصله تقابلی دیپلماتیک نمی‌گنجد.

دفاع از جغرافیا در برابر تاریخی مجعول گاه اهمیتی خاص می‌یابد. دفاع از جغرافیای سیاسی، دفاعی سیاسی نیست. بیش از آن است. تاکید بر نام خلیج فارس بیش از دفاع از حرمت یک واژه و نام است. دفاع از خلیج فارس در برابر خلیج عربی، پرده‌ای از نمایش جنگ بین ایرانیان و اعراب نیست. چرا که بین من ایرانی و تو عرب جنگی نیست.

دفاع از مرزهای جغرافیایی ایران امروز، خدمتی است به همسایگانی که هرگاه لحظه‌ای در تاریخ ثبت شده نگاهی بیافکنند، سایه‌های یک امپراتوری بزرگ را می‌بینند و امکان ادعای ارضی بسیار. پس پسندیده این است که این بار حداقل با یاری تاریخ به مصاف جغرافیا نروند. آیا هیچ اندیشیده‌ایم که تغییری به ظاهر چنین کوچک در جغرافیای سیاسی منطقه، مقدمه چه آشوب بزرگی در تاریخ و جغرافیای منطقه خواهد بود؟

دکتر جمشید فاروقی

یازدهم اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۸۸ خورشیدی

بازانتشار مطالب وبگاه "برای یک ایران" بدون ذکر نام و آدرس اینترنتی این وبگاه روا نیست.





نظر شما:

©faroughi.net